Bijna iedereen heeft wel eens Rummikub gespeeld, maar weinig spelers kennen de naam van de man die het bedacht. Ephraim Hertzano was geen grote spellenfabrikant, maar een uitvinder die thuis begon met een paar sets stenen. Zijn verhaal past bij het spel: eenvoudig van opzet, met veel geduld uitgewerkt. Meer over hoe het spel zich daarna verspreidde, lees je in de geschiedenis van Rummikub.
Van Roemenië naar het Midden-Oosten
Hertzano werd in Roemenië geboren en vestigde zich in de jaren dertig van de twintigste eeuw in het toenmalige Brits-Palestina, het gebied dat later Israël werd. Kaartspellen kende hij van huis uit: rummy was in grote delen van Europa een van de populairste spellen aan de keukentafel.
Het idee: rummy zonder kaarten
Hertzano zocht een manier om rummy te spelen zonder de nadelen van kaarten. Kaarten slijten, raken zoek en zitten verborgen in de hand. Door genummerde stenen te gebruiken die op een plankje staan en daarna open op tafel komen, werd het spel overzichtelijker. Het grootste verschil is het ombouwen: omdat alles op tafel ligt, mag iedereen de combinaties van de anderen gebruiken en herschikken. Dat element maakt Rummikub tot iets anders dan een kaartspel met andere materialen.
Hij hield vast aan de basis van rummy: groepen van gelijke getallen en reeksen van opeenvolgende getallen in één kleur. Ook de joker nam hij mee uit de kaartspellen. Zo bleef het spel herkenbaar voor iedereen die al rummy of jokeren speelde.
Sets met de hand gemaakt
De eerste sets maakte Hertzano samen met zijn familie in hun eigen huis. De stenen werden met de hand afgewerkt en de sets verkocht hij zelf, aan de deur en via kleine winkels. Het ging langzaam: een spel dat niemand kent, moet je eerst laten zien voordat mensen het kopen. Daarom liet hij het spelen waar hij kwam, en sloeg het aan bij wie het eenmaal geprobeerd had.
Een familiebedrijf dat groeide
Uit dat werk aan huis groeide een familiebedrijf. Het spel werd eerst in Israël bekend en vond daarna zijn weg naar het buitenland. In 1980 kreeg Rummikub in Duitsland de prijs Spiel des Jahres, wat het spel in heel Europa een duw gaf. Inmiddels wordt het in tientallen landen verkocht en worden er toernooien georganiseerd waar spelers uit vele landen aan meedoen.
Wat zijn idee ons nog leert
Het mooie aan het werk van Hertzano is dat de regels in al die jaren nauwelijks veranderd zijn. Wat hij bedacht, werkt nog steeds zonder aanpassingen: veertien stenen per speler, een eerste uitleg van dertig punten en een tafel die van iedereen is. Wie de regels nog eens wil nalezen, vindt ze bij de spelregels van Rummikub. En wie zich afvraagt hoeveel stenen hij precies bedacht, leest het in de 106 stenen op een rij.
Spellen die zo lang meegaan, zijn zeldzaam. Dat Rummikub in zoveel huizen in Nederland in de kast staat, is te danken aan een uitvinder die geloofde dat een oud kaartspel nog beter kon.
